Tinnitus door kaak of nek? De relatie tussen TMD, spieren, nekklachten en oorsuizen
Kan tinnitus vanuit de kaak of nek komen? Ja. Bij een deel van de mensen kan tinnitus beïnvloed worden door problemen van het kaakgewricht (TMD), de kauwspieren of de nek. Dit wordt vaak somatosensorische tinnitus genoemd. Vooral wanneer oorsuizen samengaat met kaakpijn, nekklachten, tandenknarsen of veranderingen bij beweging kan verder onderzoek zinvol zijn. Tinnitus heeft echter veel mogelijke oorzaken. Een goede medische screening blijft daarom belangrijk.
Tinnitus of oorsuizen wordt meestal onmiddellijk met het oor en gehoor geassocieerd. Dat is logisch: gehoorverlies, lawaaiblootstelling en veranderingen in het auditieve systeem spelen bij veel mensen een belangrijke rol.
Toch is het volledige verhaal complexer.
Ons gehoorsysteem werkt namelijk niet volledig los van de rest van het lichaam. Ook informatie vanuit de kaak, nek, spieren en gewrichten wordt in het zenuwstelsel verwerkt. Bij sommige patiënten lijkt deze zogenaamde somatosensorische informatie invloed te kunnen hebben op de waargenomen tinnitus.
Vooral de relatie tussen tinnitus en temporomandibulaire disfunctie (TMD) — klachten van het kaakgewricht en kauwsysteem — krijgt steeds meer aandacht.
Heb je naast tinnitus ook pijn of problemen ter hoogte van de kaak? Lees dan ook meer over onze behandeling van kaakpijn en TMD in Pelt.
Bij CurePlus in Pelt onderzoeken we bij geschikte patiënten niet alleen de tinnitus zelf, maar ook of er duidelijke klachten of functiestoornissen aanwezig zijn ter hoogte van de kaak en cervicale wervelkolom.
Belangrijk daarbij: we behandelen niet zomaar “een spier die tinnitus veroorzaakt”. We proberen te bepalen of er een relevante en behandelbare musculoskeletale component aanwezig is.
Wat is tinnitus?
Tinnitus is het waarnemen van geluid zonder dat er op dat moment een overeenkomstige externe geluidsbron aanwezig is.
Mensen beschrijven dit heel verschillend.
Het kan klinken als:
een hoge pieptoon;
suizen;
brommen;
fluiten;
ruis;
zoemen;
sissen;
een lage toon;
of soms een pulserend geluid.
Tinnitus kan aanwezig zijn aan één oor, beide oren of meer centraal in het hoofd worden ervaren.
Ook het verloop verschilt sterk.
Bij sommige mensen is tinnitus vrijwel constant aanwezig, terwijl anderen vooral klachten ervaren tijdens bepaalde momenten van de dag, bij vermoeidheid, in stilte of tijdens stressvolle periodes.
De impact kan eveneens sterk verschillen.
Voor de ene persoon is het nauwelijks storend. Voor iemand anders kan tinnitus invloed hebben op slaap, concentratie, werk, ontspanning, sport, stress en levenskwaliteit.
Tinnitus is daarom geen eenvoudige diagnose met één oorzaak en één behandeling.
Komt tinnitus altijd vanuit het oor?
Nee.
Dat betekent uiteraard niet dat het oor onbelangrijk is. Integendeel: auditieve factoren zijn bij tinnitus vaak zeer relevant.
Maar wetenschappelijk onderzoek laat zien dat ook andere systemen invloed kunnen hebben op de manier waarop tinnitus wordt waargenomen.
één daarvan is het somatosensorische systeem.
Dit systeem verwerkt informatie vanuit onder andere:
spieren;
gewrichten;
huid;
kaak;
nek;
hoofd- en aangezichtsregio.
Deze informatie komt uiteindelijk terecht in het centrale zenuwstelsel, waar verschillende soorten sensorische informatie elkaar kunnen beïnvloeden.
Er bestaan neurologische verbindingen tussen gebieden die somatosensorische informatie verwerken en gebieden die betrokken zijn bij auditieve verwerking.
Dat vormt een mogelijke verklaring waarom bewegingen of spiercontracties van kaak en nek bij sommige mensen de tinnitus tijdelijk kunnen veranderen.
Dit noemen we vaak somatosensorische tinnitus.
Wat is somatosensorische tinnitus?
Somatosensorische tinnitus is tinnitus waarbij informatie vanuit het bewegingsapparaat invloed lijkt te hebben op de tinnitus.
Vooral twee gebieden zijn daarbij interessant.
1. Het temporomandibulaire systeem: het kaakgewricht, de kauwspieren en omliggende structuren.
2. De cervicale wervelkolom: de nek, bijbehorende gewrichten en musculatuur.
Een patiënt kan bijvoorbeeld merken dat de tinnitus tijdelijk verandert wanneer hij of zij:
stevig op de tanden klemt;
de mond ver opent;
de onderkaak naar links of rechts beweegt;
het hoofd draait;
de nek buigt of strekt;
bepaalde spieren krachtig aanspant.
Soms verandert de luidheid. Soms verandert eerder de toonhoogte.
Dat is interessante klinische informatie, maar er hoort onmiddellijk een belangrijke nuance bij.
Het kunnen veranderen van tinnitus met een beweging bewijst niet dat de tinnitus vanuit de kaak of nek komt.
Ook mensen zonder duidelijke TMD- of nekproblematiek kunnen tinnitus tijdelijk moduleren.
Daarom baseren we een beoordeling nooit op één beweging of één gevoelige spier. We zoeken naar een volledig klinisch patroon.
Wat is TMD?
TMD staat voor temporomandibulaire disfunctie.
Het is een verzamelnaam voor verschillende klachten van het kaakgewricht, de kauwspieren en omliggende structuren.
Mogelijke klachten zijn:
pijn aan de kaak;
pijn vóór het oor;
pijn tijdens kauwen;
vermoeidheid van de kaak;
beperkte of pijnlijke mondopening;
klikken of kraken van de kaak;
tijdelijk blokkeren van de kaak;
hoofdpijn;
pijn aan de slaap;
tandenknarsen of klemmen;
nekklachten.
Niet ieder klikje van het kaakgewricht is overigens een probleem.
Heel wat mensen hebben geluiden in het kaakgewricht zonder pijn of functieverlies. Zo'n geluid hoeft dus niet automatisch behandeld te worden.
Wil je uitgebreider lezen wat we bij dergelijke klachten onderzoeken en behandelen? Bekijk dan onze pagina over kaakrevalidatie en TMD.
Wat is het verband tussen TMD en tinnitus?
TMD en tinnitus komen relatief vaak samen voor.
Systematische reviews laten een associatie zien tussen temporomandibulaire aandoeningen en tinnitus.
Dat betekent echter niet:
TMD = oorzaak van tinnitus.
Een associatie vertelt ons dat twee verschijnselen vaker samen voorkomen. Bij de individuele patiënt moeten we nog steeds onderzoeken of het kaakprobleem daadwerkelijk relevant is voor de tinnitus.
Dat onderscheid is belangrijk.
Een patiënt kan bijvoorbeeld tegelijkertijd gehoorverlies, tinnitus én TMD hebben zonder dat het behandelen van de kaak de tinnitus noodzakelijk zal veranderen.
Bij een andere patiënt ontstaat tinnitus ongeveer gelijktijdig met uitgesproken kaakklachten, verandert het geluid duidelijk tijdens kaakbewegingen en zijn er meerdere aanwijzingen voor TMD.
Daar wordt het verband klinisch interessanter.
Waarom kunnen kaak en tinnitus met elkaar samenhangen?
De verklaring lijkt vooral neurologisch te zijn.
Het kauwsysteem wordt voor een belangrijk deel geïnnerveerd door de nervus trigeminus, de vijfde hersenzenuw.
Deze zenuw verwerkt veel sensorische informatie vanuit onder andere:
het gezicht;
de tanden;
de kaak;
het kaakgewricht;
kauwspieren.
Somatosensorische informatie uit deze regio kan interageren met neurale netwerken die betrokken zijn bij auditieve verwerking.
Daardoor bestaat er een biologisch plausibel mechanisme waarbij veranderde input vanuit het kaakgebied bij sommige patiënten invloed heeft op tinnitus.
Het is dus te eenvoudig om te zeggen:
“Je kaak zit vast en daarom piept je oor.”
Het gaat waarschijnlijk om een veel complexere interactie tussen zenuwstelsel, auditieve verwerking en somatosensorische informatie.
Welke rol spelen de kauwspieren?
Bij TMD onderzoeken we uiteraard ook de kauwspieren.
Masseter
De masseter is de krachtige spier aan de zijkant van de kaak die sterk actief wordt tijdens bijten en kauwen.
Bij overbelasting kan de regio gevoelig worden en kunnen patiënten klachten ervaren rond de kaak, wang en regio vóór het oor.
Temporalis
De temporalis bevindt zich aan de zijkant van het hoofd en helpt bij het sluiten van de kaak.
Klachten kunnen onder andere aan de slaap en kaak worden ervaren.
Pterygoïde spieren
Dieper in het kauwsysteem bevinden zich de mediale en laterale pterygoïde spieren. Ze spelen een belangrijke rol bij beweging en controle van de onderkaak.
Maar hierbij is een belangrijke boodschap:
Er bestaat niet één specifieke “tinnitusspier”.
Een gevoelige masseter of nekspier betekent niet automatisch dat we de oorzaak van tinnitus gevonden hebben.
We beoordelen spieren altijd als onderdeel van het volledige kaak-nek-hoofdsysteem.
Kan tandenknarsen of klemmen tinnitus beïnvloeden?
Dat is mogelijk, maar ook hier moeten we oorzaak en samenhang uit elkaar houden.
Bruxisme is een verzamelterm voor onder andere tandenknarsen en klemactiviteit. We onderscheiden bijvoorbeeld slaapbruxisme en klemgedrag tijdens de dag.
Langdurig stevig klemmen kan het kauwsysteem extra belasten.
Wanneer iemand tegelijkertijd TMD-klachten en tinnitus heeft, kan dit daarom een relevante factor zijn.
Maar niet iedereen die knarst krijgt TMD en niet iedereen met TMD heeft tinnitus.
Het is dus niet correct om te zeggen:
“Je knarst 's nachts en daarom heb je tinnitus.”
We zoeken naar het volledige klinische patroon.
Kan tinnitus ook vanuit de nek beïnvloed worden?
Ook de cervicale wervelkolom wordt onderzocht bij somatosensorische tinnitus.
Onderzoek toont een associatie tussen tinnitus en cervicale klachten, hoewel de kwaliteit van het bewijs niet perfect is.
De nek wordt vooral interessant wanneer tinnitus samengaat met:
duidelijke nekpijn;
beperkte nekmobiliteit;
hoofdpijn;
klachten na een nektrauma;
pijn rond de bovenste cervicale regio;
verandering van tinnitus tijdens nekbewegingen.
Net als bij de kaak geldt:
een stijve of pijnlijke nek betekent niet automatisch dat de nek de tinnitus veroorzaakt.
Heb je naast tinnitus ook duidelijke cervicale klachten? Lees meer over onze aanpak bij nekpijn en kinesitherapie in Pelt.
Welke nekspieren kunnen relevant zijn?
Bij nekklachten kunnen onder andere de:
sternocleidomastoideus;
suboccipitale musculatuur;
diepe cervicale spieren;
bovenste trapeziusregio
worden onderzocht.
Maar ook hier vermijden we het idee dat één triggerpoint verantwoordelijk is voor tinnitus.
Veel belangrijker zijn vragen zoals:
Is er daadwerkelijk nekpijn?
Is de cervicale mobiliteit beperkt?
Kunnen we herkenbare klachten reproduceren?
Is er een duidelijke relatie tussen beweging en symptomen?
Is de spierfunctie veranderd?
Zijn er andere relevante medische of auditieve factoren?
Dat geeft ons veel meer informatie dan alleen zoeken naar gevoelige plekken.
Hoe herken je een mogelijke somatosensorische component?
Er bestaat geen eenvoudige thuistest waarmee je dit met zekerheid kunt bepalen.
Een aantal kenmerken kan wel aanleiding geven om kaak en nek verder te onderzoeken.
Bijvoorbeeld wanneer:
Je tinnitus samen met kaakklachten voorkomt
Denk aan kaakpijn, pijn bij kauwen, beperkte mondopening of vermoeidheid van de kaak.
De tinnitus veranderde rond dezelfde periode als je kaak- of nekklachten
De timing kan interessante informatie geven.
Je tinnitus duidelijk verandert bij bepaalde kaak- of nekbewegingen
Dit kan passen bij somatosensorische modulatie, maar bewijst op zichzelf niet dat de tinnitus vanuit deze structuren afkomstig is.
Je duidelijke cervicale klachten hebt
Bijvoorbeeld nekpijn, hoofdpijn of bewegingsbeperking.
Je veel klemt en tegelijkertijd kaakklachten hebt
Dan kan de belasting van het kauwsysteem relevant zijn.
Hoe meer van deze factoren samen aanwezig zijn, hoe interessanter een uitgebreid onderzoek wordt.
Wat heeft stress ermee te maken?
Stress verdient aandacht, maar niet omdat tinnitus “psychologisch” of “tussen de oren” zou zitten.
Stress kan invloed hebben op:
slaap;
aandacht;
pijnverwerking;
spierspanning;
klemgedrag;
herstel.
Daarnaast kan tinnitus zelf stress veroorzaken.
Daardoor kan een wisselwerking ontstaan:
stress → meer klemgedrag → meer kaakklachten → tinnitus opvallender → slechter slapen → tinnitus nog storender.
Behandeling kan daarom soms breder zijn dan alleen het kaakgewricht mobiliseren.
Kan kinesitherapie helpen bij tinnitus?
Hier moeten we heel precies zijn.
Kinesitherapie is geen algemene behandeling voor alle vormen van tinnitus.
Tinnitus kan verschillende oorzaken en beïnvloedende factoren hebben.
Wanneer echter een duidelijke TMD- of cervicale component aanwezig is, kan musculoskeletale behandeling zinvol zijn.
Onderzoek naar kinesitherapeutische behandeling bij patiënten met TMD en tinnitus laat veelbelovende resultaten zien. De kwaliteit en hoeveelheid van het beschikbare bewijs is echter nog beperkt.
We kunnen daarom niet beloven:
“Wij behandelen je tinnitus.”
Een correctere boodschap is:
“We onderzoeken of er een behandelbare kaak- of nekcomponent aanwezig is die jouw tinnitus mogelijk beïnvloedt.”
Daarbij kan afhankelijk van het onderzoek gebruikgemaakt worden van actieve oefentherapie en, indien aangewezen, manuele therapie.
Hoe onderzoeken we tinnitus bij CurePlus in Pelt?
Bij CurePlus kijken we eerst naar het volledige klachtenverhaal.
We vragen bijvoorbeeld:
Wanneer is de tinnitus begonnen?
Is de tinnitus links, rechts of beiderzijds?
Is het geluid constant of wisselend?
Is er gehoorverlies?
Is er duizeligheid?
Is de tinnitus pulserend?
Zijn er kaakklachten?
Is er pijn tijdens kauwen?
Klemt of knarst de patiënt?
Zijn er nekklachten?
Is er hoofdpijn?
Verandert de tinnitus bij beweging?
Welke medische onderzoeken zijn al gebeurd?
Daarna kan een musculoskeletaal onderzoek volgen.
We beoordelen bijvoorbeeld:
mondopening;
bewegingspatroon van de kaak;
zijwaartse kaakbeweging;
kaakgewrichtsfunctie;
kauwspieren;
cervicale mobiliteit;
cervicale spierfunctie;
motorische controle;
relevante provocerende bewegingen.
Het doel is niet om zoveel mogelijk “blokkades” of gespannen spieren te vinden.
Het doel is bepalen of er een coherent, behandelbaar patroon aanwezig is.
Hoe kan de behandeling eruitzien?
Dat hangt volledig af van het onderzoek.
Educatie
Begrijpen wat tinnitus is en waarom kaak of nek bij sommige patiënten invloed kunnen hebben, kan onzekerheid verminderen.
Gerichte kaakoefeningen
Bijvoorbeeld oefeningen voor gecontroleerde mondopening, coördinatie, spierfunctie en geleidelijke belasting.
Nekrevalidatie
Wanneer cervicale klachten relevant zijn, kunnen we werken aan mobiliteit, kracht, controle en belastbaarheid.
Manuele therapie
Bij geselecteerde patiënten kunnen manuele technieken aan kaak of nek gebruikt worden als onderdeel van een bredere actieve behandeling.
Belastingsmanagement
Soms moet het kauwsysteem tijdelijk anders belast worden om daarna opnieuw geleidelijk op te bouwen.
Klemgedrag herkennen
Vooral overdag kan bewustwording van langdurig klemmen zinvol zijn.
Multidisciplinaire samenwerking
Afhankelijk van de situatie kan samenwerking nodig zijn met huisarts, NKO-arts, audioloog, tandarts of andere zorgverleners.
Wanneer moet tinnitus medisch onderzocht worden?
Dit is belangrijk.
Niet iedere patiënt met tinnitus hoort in eerste instantie bij de kinesist.
Laat tinnitus medisch beoordelen, zeker wanneer er sprake is van bijvoorbeeld:
plots ontstaan gehoorverlies;
nieuwe of persisterende eenzijdige tinnitus;
pulserende tinnitus die lijkt samen te vallen met de hartslag;
uitgesproken of nieuwe duizeligheid;
neurologische symptomen;
andere plotselinge of progressieve klachten.
Bij twijfel verwijzen we door.
Goede kinesitherapie betekent namelijk ook herkennen wanneer een klacht niet primair musculoskeletaal lijkt.
Tinnitus en kaakklachten laten onderzoeken in Pelt
Heb je tinnitus en tegelijkertijd last van je kaak, pijn tijdens kauwen, klemmen, tandenknarsen, nekpijn, hoofdpijn of beperkte kaak- of nekbeweging?
Dan kan het interessant zijn om te onderzoeken of er naast eventuele auditieve factoren ook een somatosensorische component aanwezig is.
Bij CurePlus kinesitherapie in Pelt onderzoeken we het kaak-nek-hoofdgebied als één functioneel geheel.
We beloven niet dat kinesitherapie tinnitus kan genezen.
Wel kunnen we onderzoeken of er relevante TMD- of cervicale factoren aanwezig zijn en deze gericht behandelen.
Wil je specifiek meer weten over onze aanpak van het kaakgewricht? Bekijk dan ook onze pagina over kaakrevalidatie en TMD.
Wanneer verdere medische, audiologische of tandheelkundige evaluatie aangewezen is, verwijzen we door.
Veelgestelde vragen over tinnitus, kaak en nek
Kan tinnitus vanuit de kaak komen?
Bij een deel van de patiënten lijkt tinnitus beïnvloed te worden door het kaakgewricht en kauwsysteem. TMD en tinnitus komen bovendien relatief vaak samen voor. Dit betekent niet dat iedere tinnitus door de kaak veroorzaakt wordt.
Kan een gespannen nek tinnitus veroorzaken?
Cervicale klachten kunnen bij sommige patiënten onderdeel zijn van somatosensorische tinnitus. Alleen een gespannen nek is echter onvoldoende om te besluiten dat de tinnitus vanuit de nek komt.
Waarom wordt mijn tinnitus harder wanneer ik mijn tanden op elkaar klem?
Het aanspannen van de kauwspieren kan bij sommige mensen tijdelijk de luidheid of toonhoogte van tinnitus veranderen. Dat wordt somatosensorische modulatie genoemd. Het is op zichzelf geen bewijs dat de kaak de oorzaak is.
Welke spieren kunnen betrokken zijn?
Bij TMD onderzoeken we onder andere masseter, temporalis en het functioneren van de diepere kauwspieren. Bij cervicale klachten kunnen verschillende nekspieren relevant zijn. Er bestaat echter geen specifieke “tinnitusspier”.
Kan tandenknarsen tinnitus veroorzaken?
Bruxisme kan het kauwsysteem extra belasten en kan samengaan met TMD. Bij patiënten met TMD en tinnitus kan het daarom een beïnvloedende factor zijn, maar een rechtstreeks causaal verband is niet bij iedereen aanwezig.
Kan kinesitherapie tinnitus verminderen?
Bij geselecteerde patiënten met een duidelijke TMD- of cervicale component zijn positieve resultaten beschreven. Het beschikbare bewijs is echter nog beperkt. Kinesitherapie is daarom geen universele behandeling voor tinnitus.
Moet ik met tinnitus eerst naar een NKO-arts?
Dat hangt af van het klachtenbeeld. Bij onder andere plots gehoorverlies, persisterende eenzijdige tinnitus, pulserende tinnitus, relevante duizeligheid of neurologische symptomen is medische evaluatie belangrijk.
Opmerkingen