Oorpijn zonder oorontsteking: de rol van TMD, kaakspieren en de nek

Kan je oorpijn hebben terwijl er niets mis is met het oor zelf? Ja. Dit noemen we secundaire of gerefereerde oorpijn. De pijn wordt in of rond het oor gevoeld, terwijl de bron zich ergens anders bevindt. Denk aan de pijn in de linker arm bij een hartaanval, het probleem zit dan ook niet in de arm maar in het hart en toch voel je het daar ook.

Mogelijke oorzaken zijn onder andere tandheelkundige problemen, TMD of kaakklachten en problemen vanuit de nek. Bij aanhoudende of onverklaarde oorpijn blijft een goede medische screening belangrijk.

Je hebt pijn aan je oor en gaat naar de huisarts of NKO-arts. Het oor wordt onderzocht, maar er wordt geen duidelijke oorontsteking of andere lokale afwijking gevonden.

Toch doet je oor écht pijn.

Hoe kan dat?

Omdat pijn niet noodzakelijk gevoeld wordt op exact dezelfde plaats als waar ze ontstaat.

Vooral de kaak, tanden en nek kunnen klachten veroorzaken die in of rond het oor worden waargenomen.

Dit noemen we referred pain of gerefereerde pijn.

Een van de bekende musculoskeletale oorzaken is temporomandibulaire disfunctie (TMD). Meer informatie over deze problematiek vind je op onze pagina over kaakpijn en TMD in Pelt.

Bij CurePlus in Pelt onderzoeken we daarom bij geschikte patiënten met onverklaarde oorpijn ook de functie van het kaakgewricht, kauwsysteem en de cervicale wervelkolom.

Maar vóór we behandelen, is één vraag belangrijk: is het daadwerkelijk een musculoskeletaal probleem?

Primaire en secundaire oorpijn: wat is het verschil?

De medische term voor oorpijn is otalgie.

Er wordt onderscheid gemaakt tussen primaire en secundaire otalgie.

Primaire otalgie

Bij primaire oorpijn bevindt de oorzaak zich daadwerkelijk in het oor.

Denk bijvoorbeeld aan bepaalde middenoorproblemen, ontstekingen van de gehoorgang, infecties of andere lokale oorpathologieën.

Secundaire otalgie

Bij secundaire otalgie wordt de pijn in of rond het oor waargenomen, maar ligt de oorspronkelijke bron buiten het oor.

Mogelijke bronnen zijn:

• tanden;

• kaakgewricht;

• kauwspieren;

• cervicale wervelkolom;

• keel;

• neus-keelregio;

• bepaalde zenuwstructuren;

• andere structuren van hoofd en hals.

Vooral bij volwassenen is dit een belangrijke differentiaaldiagnose.

Waarom kan je oor pijn doen terwijl er niets aan het oor te zien is?

Dit heeft voor een groot deel te maken met de zenuwvoorziening van het gebied.

Het oor krijgt sensorische informatie via verschillende zenuwen.

Tegelijkertijd gebruiken andere structuren in hoofd en hals gedeeltelijk overlappende neurologische routes.

Daardoor kan het zenuwstelsel een pijnsignaal soms projecteren naar het oor, terwijl de oorspronkelijke prikkel bijvoorbeeld vanuit de kaak, tanden of nek komt.

Dat noemen we gerefereerde pijn.

Het is dus absoluut mogelijk dat iemand echte oorpijn ervaart terwijl bij onderzoek van het oor geen duidelijke lokale oorzaak wordt gevonden.

Vergeet de tanden niet

Wanneer het oor zelf normaal blijkt, is het verleidelijk om onmiddellijk naar de kaakspieren of nek te kijken.

Maar dat is te snel.

Tandheelkundige problematiek is een belangrijke oorzaak van gerefereerde oorpijn.

Daarom vragen we bij onverklaarde oorpijn ook naar:

• tandpijn;

• recente tandheelkundige problemen;

• gevoeligheid bij bijten;

• recente ingrepen;

• pijn in een specifieke tand of kies;

• zwelling;

• andere mond- of gebitsklachten.

Bij verdenking op een tandheelkundige oorzaak hoort de patiënt uiteraard bij de tandarts.

Niet iedere patiënt met pijn rond het oor heeft kinesitherapie nodig.

TMD als mogelijke oorzaak van oorpijn

Een andere belangrijke oorzaak is temporomandibulaire disfunctie, kortweg TMD.

TMD is een verzamelnaam voor klachten van het kaakgewricht, de kauwspieren en omliggende structuren.

Het kaakgewricht ligt vlak vóór het oor.

Leg je vinger net voor je gehoorgang en open je mond. Je voelt het kaakgewricht bewegen.

Bij TMD kunnen patiënten klachten ervaren zoals:

• pijn vóór het oor;

• pijn tijdens kauwen;

• kaakpijn;

• vermoeid gevoel in de kaak;

• beperkte mondopening;

• klikken of kraken;

• tijdelijk blokkeren van de kaak;

• hoofdpijn;

• pijn aan de slaap;

• oorpijn.

Daarom kan iemand oorspronkelijk denken een oorprobleem te hebben terwijl het kauwsysteem een belangrijke rol speelt.

Meer weten over hoe we dit onderzoeken en behandelen? Lees dan verder over kaakrevalidatie bij CurePlus.

Hoe kan de kaak oorpijn veroorzaken?

De nabijheid van het kaakgewricht en oor speelt mee, maar de neurologische verbinding is minstens zo belangrijk.

De nervus trigeminus verzorgt een groot deel van de sensorische informatie vanuit het gezicht, tanden, kaakgewricht en kauwspieren.

Door de complexe en gedeeltelijk overlappende zenuwvoorziening van hoofd en hals kan pijn vanuit het kaakgebied in of rond het oor worden waargenomen.

Dit betekent echter niet dat iedere patiënt met oorpijn en een gevoelige kaak automatisch TMD heeft.

Welke klachten wijzen mogelijk richting de kaak?

TMD wordt interessanter wanneer de oorpijn samengaat met bijvoorbeeld:

Pijn tijdens kauwen

Wanneer eten of stevig kauwen de herkenbare oorpijn duidelijk beïnvloedt, is het kauwsysteem interessant om te onderzoeken.

Pijn vóór het oor

Dit is de regio van het kaakgewricht.

Pijn bij grote mondopening

Bijvoorbeeld tijdens geeuwen, eten of een tandartsbezoek.

Kaakgeluiden

Klikken of kraken kan voorkomen. Een pijnloos klikje hoeft echter niet automatisch behandeld te worden.

Beperkte mondopening

Zeker wanneer dit nieuw is of gepaard gaat met pijn.

Klemmen

Langdurig stevig contact tussen de tanden kan de belasting van het kauwsysteem verhogen.

Hoofdpijn of pijn aan de slaap

Dit kan samen voorkomen met TMD.

Welke spieren kunnen pijn rond het oor geven?

Bij onderzoek van het kauwsysteem bekijken we uiteraard ook de musculatuur.

Masseter

De masseter is een belangrijke kauwspier aan de zijkant van de kaak.

Klachten vanuit deze regio kunnen worden ervaren rond de kaak, wang, tanden en regio voor het oor.

Temporalis

De temporalis ligt aan de slaap en helpt de kaak sluiten.

Bij TMD kan deze spier gevoelig zijn en samengaan met hoofdpijn en kaakklachten.

Diepere kauwspieren

De pterygoïde musculatuur speelt een belangrijke rol in de beweging en controle van de onderkaak.

Maar net zoals bij tinnitus willen we vermijden dat het verhaal gereduceerd wordt tot:

“Deze spier is gespannen, dus daar komt je oorpijn vandaan.”

Een gevoelige spier is slechts één bevinding.

De combinatie van symptomen, beweging, functie en provocatie is veel belangrijker.

Kan oorpijn vanuit de nek komen?

Ja, dat is mogelijk.

De bovenste cervicale regio heeft neurologische verbindingen die relevant zijn voor gerefereerde pijn rond het oor.

Onder andere C2 en C3 spelen een rol in de sensorische innervatie van delen van het oor en omliggende regio.

Cervicale oorsprong wordt interessanter wanneer oorpijn samengaat met:

• nekpijn;

• beperkte nekmobiliteit;

• pijn achter of onder het oor;

• hoofdpijn;

• klachten na nektrauma;

• verandering van herkenbare klachten tijdens nekbewegingen.

Ook hier geldt echter:

oorpijn + nekpijn betekent niet automatisch dat de nek de oorzaak is.

Een goede differentiaaldiagnose blijft noodzakelijk.

Wanneer nekpijn duidelijk onderdeel vormt van je klachtenbeeld, lees dan ook onze informatie over nekpijn en kinesitherapie in Pelt.

Welke nekspieren zijn relevant?

Bij een cervicale component kunnen verschillende spieren en gewrichten onderzocht worden.

Denk bijvoorbeeld aan:

• sternocleidomastoideus;

• suboccipitale musculatuur;

• diepe cervicale spieren;

• bovenste cervicale gewrichten.

Maar het doel is niet om zoveel mogelijk triggerpoints te vinden.

We willen vooral weten:

• Kunnen bewegingen de herkenbare pijn beïnvloeden?

• Is er een duidelijke bewegingsbeperking?

• Is er nekpijn?

• Zijn de klachten mechanisch reproduceerbaar?

• Past het totale patroon bij een cervicale oorsprong?

Dat is veel waardevoller dan één pijnlijke spier aanwijzen.

Oorpijn tijdens kauwen: waarom is dit belangrijk?

Wanneer oorpijn vooral tijdens kauwen ontstaat, wordt het kauwsysteem klinisch interessanter.

Tijdens het kauwen werken beide kaakgewrichten, kauwspieren, tanden en het zenuwstelsel intensief samen.

De klachten kunnen bijvoorbeeld toenemen bij:

• hard voedsel;

• taai voedsel;

• kauwgom;

• grote happen;

• lang kauwen;

• stevig bijten.

Dat betekent niet dat je voortaan alleen zacht voedsel moet eten.

Bij acute irritatie kan een tijdelijke aanpassing nuttig zijn. Op langere termijn willen we meestal juist opnieuw voldoende belastbaarheid opbouwen.

Kan tandenknarsen oorpijn veroorzaken?

Tandenknarsen en klemmen worden vaak onder de term bruxisme geplaatst.

Bruxisme kan het kauwsysteem belasten, maar het verband met pijn is niet zwart-wit.

Heel wat mensen knarsen zonder pijn te ontwikkelen.

Daarom is:

“Je knarst, dus daarom heb je oorpijn”

te eenvoudig.

Wanneer iemand echter veel klemt, duidelijke TMD-klachten heeft, pijn bij kauwen ervaart en herkenbare klachten vanuit het kaakgebied heeft, kan belasting van het kauwsysteem wel een relevante factor zijn.

Wat heeft stress met kaak- en oorpijn te maken?

Stress is meestal niet rechtstreeks de oorzaak van oorpijn.

Het kan wel invloed hebben op verschillende factoren die klachten beïnvloeden.

Bijvoorbeeld:

• meer klemgedrag;

• slechter slapen;

• veranderde pijnverwerking;

• minder herstel;

• verhoogde spierspanning.

Daarom kan een patiënt merken dat kaak- of oorklachten tijdens drukke periodes toenemen.

Dat betekent niet dat de klachten “psychologisch” zijn.

Het betekent dat pijn en belasting door meerdere biologische en psychosociale factoren beïnvloed kunnen worden.

Oorpijn, kaakpijn én hoofdpijn

Sommige patiënten hebben niet één geïsoleerde klacht maar een combinatie van:

oorpijn + kaakpijn + hoofdpijn + nekpijn.

In dat geval is het verstandig om het hoofd-, kaak- en nekgebied niet volledig afzonderlijk te bekijken.

De verschillende systemen zijn anatomisch en neurologisch nauw met elkaar verbonden.

Dat betekent niet dat één scheefstaand gewricht al deze symptomen veroorzaakt.

Het betekent vooral dat een brede beoordeling nuttiger kan zijn dan uitsluitend behandelen waar de pijn gevoeld wordt.

Hoe onderzoeken we onverklaarde oorpijn bij CurePlus in Pelt?

We beginnen altijd met het klachtenverhaal.

We willen bijvoorbeeld weten:

• Waar voel je de pijn precies?

• Wanneer is ze begonnen?

• Is ze continu of wisselend?

• Is de pijn één- of tweezijdig?

• Is het oor al medisch onderzocht?

• Is er gehoorverlies?

• Is er tinnitus?

• Is er duizeligheid?

• Is er vocht uit het oor?

• Heb je tandpijn?

• Heb je kaakpijn?

• Wordt de pijn erger tijdens kauwen?

• Klem of knars je?

• Heb je nekklachten?

• Heb je hoofdpijn?

• Zijn er andere hoofd-halsklachten?

Pas daarna beslissen we of een musculoskeletaal onderzoek zinvol is.

Wat onderzoeken we aan de kaak?

Afhankelijk van het klachtenbeeld kunnen we kijken naar:

Mondopening

Hoe ver kan de patiënt openen en hoe verloopt die beweging?

Bewegingscontrole

Beweegt de onderkaak gecontroleerd?

Zijwaartse bewegingen

Zijn deze symmetrisch en pijnvrij?

Kaakgewricht

Kunnen bewegingen herkenbare klachten uitlokken?

Kauwspieren

Zijn relevante spieren gevoelig en past dit binnen het totale klachtenpatroon?

Functionele belasting

Wat gebeurt er bij kauwen, bijten of andere bewegingen die normaal klachten veroorzaken?

Wat onderzoeken we aan de nek?

Wanneer er ook cervicale klachten aanwezig zijn, beoordelen we bijvoorbeeld:

• cervicale mobiliteit;

• bovenste cervicale functie;

• spierfunctie;

• motorische controle;

• provocatie van herkenbare klachten.

We zoeken niet naar een willekeurige “blokkade”.

We willen weten of de nek daadwerkelijk een relevante bijdrage levert aan het klachtenbeeld.

Hoe kan kinesitherapie helpen?

Wanneer uit het onderzoek blijkt dat TMD of een cervicale musculoskeletale component waarschijnlijk relevant is, kan een behandelplan worden opgesteld.

Educatie

Begrijpen waarom pijn rond het oor kan worden gevoeld terwijl het oor zelf normaal is, kan onzekerheid verminderen.

Kaakoefeningen

Gericht op beweging, coördinatie, spierfunctie en geleidelijke belastbaarheid.

Nekrevalidatie

Wanneer cervicale factoren aanwezig zijn, kunnen we mobiliteit, controle en kracht trainen.

Manuele therapie

Bij geselecteerde patiënten kan manuele therapie voor kaak of nek onderdeel zijn van de behandeling.

Belastingsmanagement

Soms is het zinvol bepaalde provocerende activiteiten tijdelijk aan te passen en daarna opnieuw op te bouwen.

Klemgedrag

Wanneer iemand overdag voortdurend de tanden stevig tegen elkaar houdt, kan bewustwording hiervan relevant zijn.

Wanneer moet je met oorpijn naar een arts?

Nieuwe of onverklaarde oorpijn moet niet automatisch als een spier- of kaakprobleem behandeld worden.

Medische beoordeling is belangrijk bij onder andere:

• hevige of snel toenemende oorpijn;

• koorts of duidelijke ziekteverschijnselen;

• vocht, etter of bloed uit het oor;

• plots gehoorverlies;

• uitgesproken duizeligheid;

• neurologische symptomen;

• zwelling;

• recente belangrijke verwonding;

• persisterende eenzijdige oorpijn zonder duidelijke verklaring;

• slikproblemen;

• aanhoudende heesheid;

• onverklaard gewichtsverlies;

• andere progressieve of ongewone symptomen.

Vooral aanhoudende, onverklaarde eenzijdige oorpijn bij volwassenen verdient een goede medische beoordeling.

Zeldzamere maar belangrijke oorzaken in het hoofd-halsgebied mogen niet gemist worden.

Een goede kinesist probeert daarom niet iedere onverklaarde oorpijn als TMD te behandelen.

Wanneer is een tandarts belangrijk?

Een tandheelkundige beoordeling kan aangewezen zijn bij bijvoorbeeld:

• tand- of kiespijn;

• pijn tijdens bijten;

• lokale gevoeligheid;

• zwelling;

• recente tandheelkundige ingrepen;

• vermoeden van gebitsproblematiek.

Tandheelkundige aandoeningen zijn een belangrijke oorzaak van gerefereerde oorpijn.

Ook dit hoort daarom in een goede differentiaaldiagnose.

Huisarts, NKO-arts, tandarts of kinesist?

Welke zorgverlener het meest geschikt is, hangt af van het klachtenpatroon.

Bij nieuwe of onverklaarde oorpijn kan medische beoordeling de eerste stap zijn.

Bij duidelijke tandheelkundige symptomen is een tandarts aangewezen.

Wanneer het oor onderzocht is en er geen primaire oorpathologie gevonden wordt én er duidelijke kaakklachten, pijn tijdens kauwen, TMD-klachten, nekklachten of bewegingsgerelateerde symptomen aanwezig zijn, kan kinesitherapeutisch onderzoek interessant zijn.

Oorpijn en kaakklachten laten onderzoeken in Pelt

Heb je pijn in of rond je oor, maar blijkt er bij onderzoek geen duidelijke oorzaak in het oor zelf aanwezig?

En merk je tegelijkertijd klachten bij:

• kauwen;

• mond openen;

• tanden klemmen;

• kaakbewegingen;

• nekbewegingen?

Dan kan het zinvol zijn om ook het kaak-nek-hoofdgebied te laten onderzoeken.

Bij CurePlus kinesitherapie in Pelt kijken we niet alleen naar de plaats waar je pijn voelt.

We proberen te achterhalen welke structuren en factoren daadwerkelijk relevant zijn.

Wanneer het klachtenbeeld past bij TMD of een cervicale musculoskeletale component kunnen we hiervoor een gericht behandelplan opstellen.

Lees ook meer over onze specifieke aanpak van kaakpijn en TMD in Pelt en onze kaakrevalidatie.

Wanneer medische of tandheelkundige evaluatie nodig is, verwijzen we door.

Dat onderscheid vinden we essentieel.

Veelgestelde vragen over oorpijn, kaak en nek

Kan oorpijn vanuit de kaak komen?

Ja. TMD is een bekende mogelijke oorzaak van secundaire of gerefereerde oorpijn. De pijn wordt dan in of rond het oor gevoeld terwijl de bron zich in het kauwsysteem bevindt.

Waarom doet mijn oor pijn terwijl de dokter niets ziet?

Wanneer er geen lokale oorpathologie wordt gevonden, kan sprake zijn van secundaire otalgie. Mogelijke oorzaken zijn onder andere tandheelkundige problemen, TMD, cervicale klachten en andere aandoeningen van hoofd en hals.

Kan een kaakspier oorpijn geven?

Kauwspieren zoals de masseter en temporalis kunnen betrokken zijn bij TMD en pijn rond de kaak en het oor. Eén gevoelige spier is echter onvoldoende om de oorzaak vast te stellen.

Kan nekpijn uitstralen naar het oor?

Ja. De bovenste cervicale regio kan betrokken zijn bij gerefereerde pijn rond het oor. Onder andere de zenuwsegmenten C2 en C3 zijn hierbij relevant.

Kan tandenknarsen oorpijn veroorzaken?

Bruxisme kan het kauwsysteem extra belasten en kan bij sommige patiënten bijdragen aan TMD-klachten. Het is echter niet zo dat iedereen die knarst oorpijn krijgt.

Waarom doet mijn oor pijn tijdens kauwen?

Wanneer kauwen de oorpijn reproduceert, kan het kauwsysteem een relevante factor zijn. Onder andere het kaakgewricht, de kauwspieren en tandheelkundige oorzaken moeten dan overwogen worden.

Kan kinesitherapie helpen bij oorpijn?

Wanneer de oorpijn samenhangt met een behandelbare musculoskeletale oorzaak, zoals TMD of bepaalde cervicale klachten, kan kinesitherapie zinvol zijn. Bij primaire oor-, tandheelkundige of andere medische pathologie is een andere behandeling nodig.

Wanneer moet ik met oorpijn naar een arts?

Bij nieuwe, ernstige of onverklaarde oorpijn en zeker bij gehoorverlies, koorts, vocht uit het oor, neurologische symptomen, uitgesproken duizeligheid of persisterende eenzijdige klachten is medische evaluatie aangewezen.